Jak do nas dojechać?

Publiczna Poradnia
Psychologiczno-Pedagogiczna
ul. Zamkowa 5
58-530 Kowary

Tel: 75-718-25-72; Fax: 75-718-20-13;
e-mail: poradniakowary@wp.pl


Jesteś w : Pomoc psychologiczna dziecku z nadpobudliwością psychoruchową

Pomoc psychologiczna dziecku z nadpobudliwością psychoruchową

Wykład i warsztaty zorganizowane w dniu 29.11.03 r. przez PTP oddział we Wrocławiu, poprowadzone przez dr M. Święcicką z UW.
Doktor Święcicka rozpoczęła swój wykład od obowiązującej definicji nadpobudliwości psychoruchowej: w ICD-10 jest to ADHA (Attention Deficit Hiperactivity Disorder).


Zgodnie z tą definicją nadpobudliwość psychoruchowa opisywana jest jako zespół następujących cech:
•    nadmierna aktywność,
•    źle modulowane zachowanie,
•    wyraźny brak uwagi i trwałego zaangażowania w wykonywane zadania,
•    wczesny początek,
•    występujące objawy we wszystkich sytuacjach i ich przewlekły charakter,
•    trudności w doprowadzaniu czynności do końca ( nieutrzymywanie uwagi w danym kierunku).
Następnie zostały omówione cztery zasadnicze podejścia do nadpobudliwości:
1.    Podejście tradycyjne (H. Spionek, H. Nartowska inspirowane teorią Pawłowa).
2.    Podejście medyczne skoncentrowane na objawach zaburzenia i ich leczeniu.
3.    Podejście neuropsychologiczne odwołujące się do „metafory czołowej” i teorii funkcji wykonawczych.
4.    Nowe poszukiwania psychologicznych nieprawidłowości w funkcjonowaniu dzieci.
Ad. 1
U podstaw opisu nadpobudliwości leży założenie, że nadpobudliwość psychoruchowa wynika z właściwości układu nerwowego, tj. z przewagi procesów pobudzenia nad procesami hamowania oraz z faktu , że dotyczy to tzw. słabego układu nerwowego. Obecnie w pracach H. Spionek i H.Nartowskiej ceni się nadal bardzo dobrą charakterystykę dzieci nadpobudliwych , używaną do opisu ich zachowań. Jednak w świetle obecnych badań nie uznaje się relaksacji jako skutecznej metody terapii.
Ad.2
W podejściu medycznym ADHD uznawana jest jako schorzenie mające charakterystyczne objawy i wymagające leczenia (Wolańczyk) polegającego na podawaniu leków psychostymulujących, tj. zwiększających pobudzenie słabego układu nerwowego.
Ad.3
W podejściu neuropsychologicznym terapia polega na wprowadzeniu konstruktu samokontroli (samoregulacji ) jako kluczowego do analizy mechanizmów samokontroli. Teoria R.A. Berkeleya zakłada, że istotą ADHD są zaburzenia samokontroli. Samokontrola bowiem jest przygotowaniem do reakcji i dostosowaniem jej do wymogów sytuacji. Narzędziami samokontroli są funkcje wykonawcze:
•    hamowanie zachowania,
•    pamięć operacyjna,
•    samoregulacja emocji, mowa wewnętrzna,
•    rekonstrukcja.
Na skutek zaburzeń neurorozwojowych (genetyczne, rozwojowe) występuje deficyt w funkcjonowaniu układu nerwowego, niesprawnie działają funkcje wykonawcze mieszczące się w płatach czołowych. Najbardziej zaburzone jest hamowanie zachowania. Aby zaplanować reakcję lub ją modyfikować musi być na to czas jako skutek hamowania. Zaburzenia procesu hamowania sprzyjają pojawianiu się reakcji automatycznych, nawykowych, przynoszących natychmiastową gratyfikację.
Zaburzenia pamięci operacyjnej polegają na trudnościach w korzystaniu z zapisanych w pamięci doświadczeń.
Zakłócenia mowy wewnętrznej utrudniają korzystanie przy planowaniu działania z monologu wewnętrznego.
Zakłócenia rekonstrukcji powodują trudności w tworzeniu planu działania na bazie wcześniejszych doświadczeń.
Trudności w samoregulacji emocji zaburzają umiejętne dostosowywanie napięcia emocjonalnego do potrzeb sytuacji.
Problemy ze wzbudzaniem i hamowaniem napięcia emocjonalnego sprzyjają powstawaniu  reakcji niewspółmiernych do bodźca oraz pochopnych i impulsywnych. Innym aspektem zaburzeń tego obszaru są trudności we wzbudzeniu emocji, np. zainteresowania mało atrakcyjnym bodźcem czy zadaniem. Atrakcyjne są te zajęcia, które nie są nudne (TV, komputer).

Dla pracy diagnostycznej psychologa teoria ta dostarcza nowych kategorii do obserwacji:
•    hamowanie reakcji,
•    korzystanie z doświadczeń,
•    regulacyjna funkcja mowy,
•    planowanie działania,
•    regulacja napięcia emocjonalnego.
Kategorie te pozwalają różnicować tę grupę dzieci.

Podstawowymi aspektami pracy terapeutycznej są: wspomaganie rozwoju samokontroli (nie trening umiejętności) i praca nad obrazem własnej osoby, poczuciem własnej wartości.



Terapia dzieci z nadpobudliwością psychoruchową obejmuje następujące obszary:
•    trening behawioralno-poznawczy o charakterze indywidualnym i grupowym,
•    treningi psychoedukacyjne dla rodziców i nauczycieli,
•    metody wspierające rozwój psychoruchowy,
•    farmakoterapia.

W pracy z dziećmi z ADHD sprawdza się terapia niedyrektywna. Musi ona uwzględniać dobrą relację między terapeutą i pacjentem. Oddziaływania mają charakter wysoce zindywidualizowany, dotyczą wewnętrznych procesów psychologicznych leżących u podłoża nieprawidłowego zachowania. Sytuacja terapeutyczna powinna być organizowana tak, by dziecko zdobyło doświadczenia wspierające jego samokontrolę. Nawiązanie i utrzymanie kontaktu z dzieckiem nadpobudliwym wymaga, aby terapeuta:
-    stale koncentrował się na dziecku
-    był nastawiony na rozumienie dziecka,
-    dbał , aby każdy kontakt był dla dziecka gratyfikujący,
-    prezentował pozytywny stosunek do dziecka.

Podstawowe objawy zaburzeń samokontroli
1.    Impulsywność- skłonność do reakcji automatycznych, nawykowych, przymusowych z natychmiastową gratyfikacją, nawet jeśli nie są one adekwatne do aktualnej sytuacji.
2.    Działania chaotyczne, zmienne, pozbawione planu,
3.    Trudności w stosowaniu reguł działania.
4.    Trudności we wzbudzaniu natychmiastowego zainteresowania.
5.    Trudności w obniżaniu powstałego napięcia emocjonalnego.

Konsekwencje

•    zła kontrola zachowania powoduje zaburzenia w kontaktach społecznych,
•    trudności w podejmowaniu decyzji,
•    trudności w kontroli zachowania, adekwatnego dopasowania do sytuacji.

Inkluzywność rodziców tj. nadmierna ingerencja w życie dziecka prowadzi do trudności samokontroli.

Publiczna Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Zamkowa 5 58-530 Kowary Tel: 75-718-25-72; Fax: 75-718-20-13;